Tekerleme masal, hikaye, bilmece, halk tiyatrosu gibi bazı edebi türler içinde veya bağımsız olarak söylenen ölçülü ve kafiyeli sözlerdir.
Çokluk çocuk folklorunda hoşça vakit geçirmek, konuşma kabiliyeti kazanmak, oyunlarda eş ve ebe seçmek için bu yola başvurulur. Masal tekerlemesi, oyun tekerlemesi gibi adlar alırlar. En çok çocuk oyunlarında, masalların baş, orta ve sonunda söylenirler. Yöreye göre değişik isimle de söylenirler. Doğu Anadolu’da döşeme, Güney Anadolu’da sayışma denir. Karagöz ve ortaoyununda muhavere, çocuk oyununda ebe, çıkarmada ise sayışma diyebiliriz. Türk edebiyatında ilk tekerleme örneklerine XI. yüzyıldan itibaren rastlanır. Divanü Lügati’t Türk’te bazı tekerlemeler yer alır.
İĞNE BATTI
Oooo..
İğne battı
Canımı yaktı
Tombul kuş
Arabaya koş
Arabanın tekeri
İstanbul un şekeri
Hop hop
Bundan başka
oyun yok.
BÖREĞİ KİM YEDİ?
Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi,
Bunu sana kim dedi ?
Diyen dedi on yedi,
Yağlı böreği kim yedi ?
ÖRDEK
Çık çıkalım
Çayıra
Yem verelim
Ördeğe
Ördek yemi yemeden
Ciyak miyak
Demeden
Aldım baktım
Kimi çıkardım
KEÇİLER
Ayşe Hanımın keçileri,
Hop hop hopluyor,
Arpa, saman istiyor,
Arpa, saman yok,
Kilimcide çok.
Kilimci kilim dokur,
İçinde bülbül okur.
İki kardeşim olsa,
Biri ay, biri yıldız,
Biri oğlan, biri kız,
Hop çikolata çikolata,
Akşam yedim salata,
Seni gidi kerata.
CAM CAM
Bir cam
İki cam
Üç cam
Dört cam
Beş cam
Altı cam
Yedi cam
Sekiz cam
Dokuz cam
On cam
Bu da benim amcam.
Eveleme develeme
Evvel altı elma yedi
Seren sekiz serçe dokuz
Tarmanın topu kara
A devenin çatı kara
SAFİNAZ
Safinaz finaz
yanıma gel biraz
ne yapacaksın beni
seviyorum seni
sevdiğim erkek sarışın olmalı
gözleri mavi denize bakmalı
evin önünde taksi olmalı
taksinin rengi sarı olmalı
nikahımızı vali kıymalı
valinin adı zeki olmalı
ah dedem dedem
dedemin karısı ninem
ah ninem ninem
ninemin kızı annem
ah annem annem
annemin kızı ben
En sevdiğim arkadaşım sen
TAKATUKA
Al şu takatukaları takatukacıya
takatukalattırmak için götür.
Takatukacı takatukaları
takatukalattırmazsa,
takatukaları takatukacıdan
takatukalattırmadan getir.
KÜÇÜK DOSTUM
Küçük dostum gelsene
Ellerini versene
Ellerimizle şap şap
Ayaklarımızla rap rap
Bir şöyle, bir böyle
Dans edelim seninle.
AYLAR
Masal masal maliki,
Saydım baktım on iki.
Ocak, Şubat, Mart,
Sözünü iyi tart.
Nisan, Mayıs, Haziran,
Çalışkanlara hayran.
Temmuz, Ağustos, Eylül,
Kimi düldül, kimi bülbül.
Ekim, Kasım, Aralık,
Süt içelim lık lık.
Allı pullu aylar,
Birbirini kovalar.
OCAK
Şıkıdak şıkıdak,
Koşturur köşe bucak.
Yılda bir kanatlanır,
Ara sıra sakatlanır.
Atlı Ocak, tatlı ocak,
Büyük adam olacak.
ŞUBAT
Ev kuşu, dev kuşu,
İner çıkar yokuşu.
Bir abası var atar,
Nerede olsa yatar.
Rap rap gelir şubat,
Herkese kol kanat.
MART
Mart gelir şakır şakır,
Ayakları gümüş bakır.
Kapılardan baktırır,
Kazma kürek yaktırır.
Haydi Mart Martlasın,
Kahkahalar patlasın.
NİSAN
Nisan nisan nisancık,
Kimi zaman insancık.
Sarı sarı sardırır,
Zaman zaman kandırır.
Aman aman pek yaman,
Yaşasın canım Nisan.
MAYIS
Altın tas , gümüş tas,
Ayağını yere bas.
Yıldan yıla allanır,
Ağzı dili ballanır.
Allı pullu Mayıs,
Misler saçar mis mis.
HAZİRAN
Hey Haziran, Haziran,
Hazır ol har zaman.
Canım balım Haziran,
Herkes san hayran.
Aman aman Haziran,
Haydi cama tırman.
TEMMUZ
Canım balım Temmuz,
Bizim elimiz kolumuz.
Bak tombul tombulcuk,
Gözleri boncuk boncuk.
Yıl boyunca özleriz,
Hep yolunu gözleriz.
AĞUSTOS
Boynunda bir termos,
Cır cır öter Ağustos.
Ne tıslar, ne toslar,
Tozu dumana katar.
Ahlara vahlara,
Paydosta paydos.
EYLÜL
Süslü püslü Eylül,
Bahçelerde bülbül.
Süzüm süzüm süzülür,
Üzüm üzüm üzülür.
Şimdi gelir görürsün,
Güle güle ölürsün.
EKİM
Dilim dilim dilemez,
Kimsecikler bilemez.
Ah karnım, vah karnım,
Kıvrım kıvrım kıvrandım.
Ekim Ekim aslan Ekim,
Baş ucumda bir hekim.
KASIM
Sırma saçlı Kasım,
Kasılır kasım kasım.
Alaca bulaca aralık,
Kapıyı çalınca tık tık,
Sarım sarım sarılır,
Bir cuvala basılır.
ARALIK
Ah Aralık, Aralık,
Yerimiz daracık.
Lâmbaları haydi yak,
Tık tık geldi bak Ocak.
Hıkcıcık mıkcıcık,
Çık oyundan, çık.
ELLERİM
Ellerim tombik tombik,
Kirlenince çok komik
Kirli eller sevilmez
Güzelliği görülmez
Dişlerim bakım ister
Hele saçlar, hele scalar
Uzayınca tırnaklar
Kirlenince kulaklar
Bize pis derler, pis derler.
DEĞİRMEN
Değirmene girdi köpek
Değirmenci vurdu kötek
Geldi yedi köpek
Hem kötek
Hem yedi köpek